مقدمه در ميان مكاتب ، مكتب تشيع از سرمايه‌هاى علمى و معرفتى غنى متقن و بيش‌ترى برخوردار است . حضرت سيدالساجدين امام علىبن‌الحسين عليهماالسلام ( تولد در 38 ه . ق - شهادت در 94 ه . ق ) چهارمين امام و از چهره‌ها و شخصيت‌هاى مقبول و محبوب ميان عموم مردم و علماى مسلمانان ، امامى است با خصايل و خصايص خاص خود كه از مهم‌ترين آن‌ها انشاى دعاهاى با ارزشى است كه مجموعه‌اى از آن‌ها را با عنوان « صحيفه سجاديه » در اختيار داريم . عنوان « صحيفه » در آن روزگار ، به مجموعه‌اى از « احاديث و آثار » گرد آمده در كتابى گفته مىشد كه جداى از قرآن پديد آمده بود . چنان كه تعبير « صحيفه جابر » در باره روايات نقل شده از جابر انصارى در متون كهن به كار رفته است . « 1 » هم‌چنين از « صحيفه علىبن‌موسىالرضا عليهماالسلام » نيز در منابع كهن ياد شده است . « 2 » بنابراين كاربرد همين كلمه نشان‌گر آن است كه آن‌چه به نام صحيفه سجاديه شناخته مىشود ، تدوينى بسيار كهن و بسا در روزگار خود امام سجاد عليه السلام داشته است . صحيفه كامله امام سجاد عليه السلام يكى از ميراث‌هاى گران‌سنگ انديشه اسلامى - شيعى است . اين صحيفه داراى مجموعه‌اى از دعاهاى بسيار پرمغز و معارف الهى و عرفانى است كه از حيث سند و مضمون بسيار معتبر است و بعد از قرآن ، تنها اثرى است كه به صورت كتاب از اواخر قرن اول و اوايل قرن دوم هجرى در دسترس بوده است . در حالى كه نهج‌البلاغه در قرن چهارم به صورت كتاب درآمده است . نهج‌البلاغه و صحيفه سجاديه بهترين عرفان و نمايانگر راه درست هستند . در نگاه اول به اين صحيفه ، وجه عرفانى و اخلاقى آن بيش از ساير وجوه جلب توجه مىكند . صحيفه سجاديه از ادعيه‌اى تشكيل شده كه در واقع « قرآن صاعد » است . و مىكوشد كه انسان را به نوعى با خداوند ارتباط دهد . ادعيه ، سرمايه مهمى براى ما مسلمانان و بلكه بشريت است . دعا مغز عبادات و پرستش پروردگار است . دعا ، در عالىترين نمونه‌هاى آن ، همان‌طور كه در صحيفه مىتوان ديد ، تمرين مداوم بينشى است كه بر اساس آن ، هر آن چه به خدا تعلق دارد به خدا ، و هر آن‌چه به انسان تعلق دارد به انسان مرتبط و منتسب مىشود و به محض اينكه چنين بينش و بصيرتى به انسان دست مىدهد ، او با گناهكارى و نقص خود تنها مىماند . پس تنها كارى كه مىتواند انجام دهد ، خوار و ذليل كردن خود در برابر پروردگارش است تا از او طلب رحمت و بخشش كند . و دعاهاى صحيفه سجاديه از جمله بهترين دعاهايى است كه

--> ( 1 ) - طبقات‌الكبرى : 6 / 20 . ( 2 ) - طبقات الزيديه الكبرى : 1 / 309 .